Zemin Şapının Önemi ve Çeşitleri
Zemin şapı, döşemenin sağlam, dayanıklı ve çatlaksız olmasını sağlar. Aynı zamanda su, kanalizasyon ve ısıtma tesisatı borularını gizleyen koruyucu bir katman görevi görür. Zemin şapı uygulaması üç farklı yöntemle yapılabilir. İlk yöntem olan yapışık şap, temizlenmiş ve astarlanmış yüzeye doğrudan uygulanır ve genellikle üst katlardaki döşemelerde tercih edilir. İkinci yöntem olan ayrık şap, nem, soğuk ve gürültüye karşı koruma sağlar. Özellikle nemli, yağlı veya çok emici yüzeylerde 0.2 mm kalınlığında polietilen folyo kullanılarak uygulanır. Üçüncü yöntem olan yüzer şap ise ısı ve ses yalıtım malzemelerinin üzerine dökülerek uygulanır. Bu yöntem zayıf zeminlerde, yerden ısıtma sistemlerinde ve ses yalıtımı gereken alanlarda tercih edilir.
Şap Seçiminde Hangi Malzemeyi Tercih Etmeli?
Çimentolu şap yarı kuru veya plastik bir kıvama sahiptir. Elle ya da makine ile uygulanabilir. İç ve dış mekanlarda, ıslak, nemli veya kuru alanlarda, farklı yük taşıma kapasitelerine göre kullanılabilir. Eğimli zeminlerde tercih edilebilir. Ancak çimento bazlı olduğu için büzülme yapabilir, bu nedenle genleşme derzleri bırakılmalıdır. Çimentolu şapların dayanım gücü yaklaşık 20-25 MPa’dır.
Anhidrit şap ise sıvı kıvamda olup kendiliğinden yayılma özelliğine sahiptir. Bu sayede pürüzsüz bir zemin elde edilir. Ancak eğimli zeminlerde kullanılamaz. Anhidrit şap nem çekici özelliğe sahip olduğundan, dış mekanlarda ve ıslak hacimlerde kullanılması önerilmez. Bazı durumlarda su yalıtımı yapılarak ıslak mekanlarda kullanılabilir. En büyük avantajı geniş alanlarda derz gerektirmeden uygulanabilmesidir. Dayanım gücü 20-40 MPa arasında değişir.
Zemin Şapı Seçimi
Bütçenizi düşük tutmak istiyorsanız en temel çözüm olan çimento bazlı şap uygundur. Zaman kazanmak veya zemin yüksekliğini sınırlı tutmak istediğinizde, daha hızlı kuruyan ve daha dayanıklı olan anhidrit şapı tercih edebilirsiniz. Bu sayede daha ince katman uygulaması yapabilirsiniz. Anhidrit şap, çimento bazlı şapa göre daha yüksek ısı iletkenliğine sahiptir (anhidrit 1.4-2, çimento bazlı 1.2 W/(m·K)). Ayrıca gözenekli yapısı daha az olduğundan, yerden ısıtma sistemlerinde daha iyi performans gösterir.
Yalıtım Ne Zaman ve Nasıl Yapılmalı?
Zemin betonu üzerine döşenecek şapın nem yalıtımı mutlaka yapılmalıdır. Bu amaçla en sık kullanılan malzeme membrandır. Membran şeritleri birbirine sızdırmaz şekilde kaynatılmalıdır. Günümüzde inşaatlarda ısı ve ses yalıtımı için genellikle zemine özel üretilmiş EPS (strafor) veya taş yünü levhalar tercih edilir. Yalıtım levhaları düzgün ve boşluk kalmayacak şekilde döşenmelidir. Toprak temaslı zeminler ve ısıtılmayan mekanların (garaj gibi) üzerindeki döşemelerde ısı yalıtımı şarttır. İnce döşeme sistemlerinde ses yalıtımı özellikle önem taşır.
Şap Uygulaması Nasıl Yapılır?
Şap uygulaması için zemin temiz ve kuru olmalı, ortam sıcaklığı 5-25°C arasında bulunmalıdır. Yarı kuru kıvamdaki çimento esaslı şap genellikle şantiyede mikser yardımıyla hazırlanır. İki farklı boyutta kum, çimento, su ve katkı maddeleri (akışkanlaştırıcı veya fiber donatı gibi) uygun oranlarda karıştırılır ve hortum yardımıyla döşeme üzerine pompalanır.
Geleneksel yöntemle hazırlanan şapta, çimento, kum ve su betoniyer ile karıştırılır. Ancak bu yöntemle tüm yüzeyde aynı kalitede harç elde etmek oldukça zordur. Bu nedenle üretici talimatlarına uygun şekilde suyla karıştırılması gereken hazır torba harçları kullanmak daha avantajlıdır. Yine de her iki yöntem de emek ve zaman gerektirdiğinden, küçük yüzeylerde tercih edilmelidir.
Daha geniş alanlarda, hazır beton santralinden getirilen akışkan kıvamdaki beton veya anhidrit şap tercih edilebilir. Bu yöntem işi hızlandırır ve kalite standardını korur. Benzer şekilde, suyla karıştırılmaya hazır anhidrit şap harcı da kullanılabilir. Mekanik olarak uygulanan bu sistem, döşeme süresini önemli ölçüde kısaltır. Anhidrit şapın kuruması sırasında hava kabarcıklarını gidermek için, odanın boyuna ve enine olmak üzere çapraz yönlerde kirpi rulo ile taramak gerekir.
Bu tür hazır harçlar, içerik oranlarının doğru ayarlanması sayesinde daha kaliteli bir son ürün ortaya çıkarır. Böylece uzun ömürlü ve dayanıklı bir zemin elde edilmiş olur.
Donatı Kullanımı Ne Zaman Gereklidir?
Anhidrit şaplar düşük büzülme oranı ve yüksek dayanım özellikleri sayesinde donatı gerektirmez. Çimentolu şaplar ise dayanımı artırmak ve büzülmeyi önlemek için mutlaka donatı ile güçlendirilmelidir. Bu amaçla çelik veya polipropilen liflerden oluşan donatılar ya da 4-6 mm çapında telden yapılmış 10×10 veya 15×15 cm’lik çelik hasırlar kullanılır. Yoğun yük taşıyan bölgelerde ise 10-12 mm çapında çelik çubuklardan oluşan ızgaralar tercih edilmelidir.
Zemin Tesviyesinde Dikkat Edilecek Noktalar
Şap uygulamasında doğru seviyeyi yakalamak için nivo cihazı kullanılır. Bu ölçüm, sıvı şap uygulamalarında seviye işaretleyicileri ile veya duvara direkt işaretleme yapılarak gerçekleştirilir. Yarı kuru veya plastik kıvamlı çimento şaplarında özel kılavuz raylar veya seviye göstergeli mastarlar tercih edilir. Kılavuz raylar şap dökümünden önce sabitlenir ve teraziye alınır. Şap sertleşmeden önce bu rayların çıkarılması ve boşlukların harçla doldurulup düzeltilmesi gerekir. Zemindeki kot farkı 2 metrelik mesafede en fazla 2 mm, odanın tüm uzunluğu veya genişliği boyunca ise en fazla 5 mm olmalıdır.
Şap Bakımı ve Kuruma Süreci
Çimento esaslı şapların bakımı, özellikle iç mekan sıcaklığının yüksek olduğu durumlarda su ile nemlendirme gerektirir. Bu süreçte harcın içindeki suyun hızlı buharlaşmasını önlemek için pencereleri kapalı tutmak gerekir. Taze dökülmüş şap yüzeyini naylon örtü ile kapatarak nem kaybını en aza indirebilirsiniz. Bir hafta sonra odayı havalandırmaya başlayabilirsiniz. Zemin kaplaması döşemeden önce şapın ideal nem seviyesine ulaşması için 4-6 hafta beklemeniz önerilir. Alçı esaslı şaplarda ise bakım süreci daha kolaydır. Dökümden iki gün sonra sadece ortamı havalandırmak yeterlidir. Her bir santimetre kalınlığındaki şap katmanının kuruması için 7-10 gün beklemek gerekir.
Zemin Kaplama Derzleri
Şap uygulamalarında genleşme derzleri büyük önem taşır. Karışımdaki bağlayıcı maddelerin neden olduğu büzülme, çatlama riskini artırır. Bu nedenle derz kesimlerinin derinliği, şap kalınlığının 1/3’ü ile 1/2’si arasında olmalıdır. Derz uygulamaları üç farklı şekilde yapılır: Yapısal derzler zemindeki mevcut dilatasyon çizgilerinin üzerine, çevre derzleri duvar, kolon ve sütun gibi dikey elemanlara, ara derzler ise geniş yüzeyleri bölerek kontrolsüz çatlamaları önlemek için uygulanır. Yerden ısıtmalı sistemlerde ısıtmalı ve ısıtmasız bölümlerin birleştiği noktalarda ayırıcı derzler kullanılır.
Çimentolu şaplarda odalar arası geçişlerde mutlaka derz uygulanmalıdır. Ara derz olmadan dökülebilecek en geniş çimentolu şap alanı 5×5 metre veya en fazla 6 metre uzunlukta olmalıdır. Eğer zemin epoksi kaplama yapılacak veya poliüretan boya ile boyanacaksa, derz aralıkları 3×3 metre olacak şekilde ayarlanmalıdır.
Anhidrit şaplarda sadece çevre ve ayırıcı derzler gereklidir. Bu malzeme çok az büzüldüğü için, ara derzler yalnızca 50 metrekareden büyük alanlarda veya oda köşegeni 10 metreden fazla olduğunda uygulanır. Özel amaçlı hazır karışımlar kullanılırken üretici talimatlarına dikkat edilmelidir. Piyasada yerden ısıtma için hızlı kuruyan ve sadece 10 metrekarelik derzsiz alan sağlayan karışımlardan, 300 metrekareye kadar derzsiz uygulama yapılabilen büzülmesiz çimento veya anhidrit bazlı şap malzemelerine kadar çeşitli ürünler bulunur.
Zemin Tesviye Şapları ve Yerden Isıtma Sistemleri
Zemin tesviye şapları, güçlendirici lifler ve farklı yüzeylere (beton, ahşap) yapışmayı artıran katkı maddeleri içerir. Bu şapları, kendinden yayılan şap uygulaması öncesinde veya zemin döşemesi yaparken mevcut zemini düzeltmek, tüm odadaki şap seviyesini hafifçe yükseltmek, farklı iki zemin kaplaması arasındaki seviye farkını gidermek ve zemin şapındaki boşlukları doldurmak için kullanırız. Yeni dökülmüş şaplarda nem oranı %0,5’in altına düşene kadar tesviye işlemi yapılmamalıdır.
Yerden ısıtma sistemlerinde, ısıtma boruları üzerindeki çimento esaslı şap kalınlığı en az 6 cm olmalıdır. Şap karışımına, plastikleştirici ve isteğe bağlı olarak fiber donatı gibi şapın özelliklerini iyileştiren katkı maddeleri eklenmelidir. Yerden ısıtma sistemini çalıştırmaya ve şapı kurutmaya, şap dökümünden en az 21 gün sonra başlanmalıdır.
Şap kurutma işlemi kademeli olarak yapılmalıdır. Isıtma sıcaklığı her gün birkaç derece artırılarak bir hafta sonunda hedef sıcaklığa ulaşılmalı ve bu sıcaklık bir hafta boyunca sabit tutulmalıdır. Ardından sistem sıcaklığı her gün kademeli olarak düşürülmelidir. Tüm kurutma süreci üç hafta sürer.
Anhidrit şaplarda ise yerden ısıtma boruları üzerindeki kalınlık 3 cm olabilir. Şap kurutma işlemine döşemeden yedi gün sonra başlanabilir. Kurutma süreci, çimento esaslı şaplardaki gibi kademeli olarak uygulanır.